Anosmie - Vereniging Nederland

Ruiken & Proeven

Verhalen

Oliver Sacks
"...Als gevolg daarvan (een hoofdletsel) was hij zijn reuk geheel kwijtgeraakt. Dit schokte hem hevig:‘Je reukzin?’zegt hij,‘Daar heb ik nooit over nagedacht. Maar toen ik die kwijtraakte was het alsof ik plotseling blind werd. Het leven raakt een groot deel van zijn smaak kwijt, je realiseert je niet hoezeer ‘smaak’ eigenlijk uit geur bestaat. Mijn hele wereld was plotseling veel en veel armer."

Diana Ackermann
“Goed is het allemaal nog niet, dat bleek wel vanmiddag toen ik melk probeerde warm te maken, het gas had aangestoken en voluit had gezet, en dat ik pas na drie of meer minuten merkte dat de melk nog koud was. Had ik al die tijd boven een voluit gaspitje gestaan. Voelt niet erg veilig. Je bent zo gewend te vertrouwen op je zintuigen. Ik zal wat beter moeten leren opletten.”

“Ik denk wel dat ik vaker eten weggooi dan iemand die wel kan ruiken. Ik ben zéér voorzichtig. Als ik ergens zelfs maar een beetje aan twijfel en er is niemand in de buurt die me kan helpen, dan gooi ik het voor de zekerheid liever weg. Niets wordt meer door iemand gegeten als de uiterste houdbaarheidsdatum verstreken is; niets wordt langer bewaard dan volgens het Voedingscentrum verstandig is.”

“In het algemeen gesproken gaat zelfs een angst-reducerende werking uit van de geur van de moeder. Dat is ook min of meer af te leiden uit het feit dat kleuters, die van hun moeder gescheiden worden, zich gaan hechten aan vertrouwde objecten als teddyberen, maar ook aan kussenslopen, kledingstukken van de moeder en dergelijke. Geuren bevestigen en bestendigen de band tussen mensen.”

“Als we iemand parfum cadeau doen, schenken we hem of haar vloeibare herinnering. Kippling had gelijk: ‘Een geur raakt eerder een gevoelige snaar dan wat je ziet of hoort.’ (…) Geur bepaalt in belangrijke mate ons waardeoordeel over dingen, en ons waardeoordeel over mensen.(…) We hebben geur dan misschien niet nodig om te overleven, maar zonder voelen we ons verloren en afgesneden.”

Gerrit Krol
“Niet te beschrijven Wat een geur doet in je neus En in het weke van je hersenen, Een bloem, strandlucht.
Laatst liep ik op de weg toen langs mij streek een lucht van vroeger, van potten inkt en rekenen, wat ik in der eeuwigheid zou zijn vergeten, ik liep er tegen op. Men zegt dat van bepaalde vlindersoorten het reukvermogen zich uitstrekt over kilometers. Maar of het nu de natuur is of een oude school, of een meisje dat in je armen staat en geurt als zeven jaar geleden of, als het heeft geregend, de hartverscheurende kracht van een naaldwoud - je noemt het, maar beschrijven kun je het niet.”

Willem J.
“Ik was lekker op vakantie in Zuid-Spanje. Vind jij het ook zo naar stookolie ruiken?, vroeg ik aan mijn vrouw, maar zij rook alleen maar de lekkere geuren van eethuisjes die wij passeerden op de boulevard. Een volle dag lang dus enkel die stank van stookolie, en de volgende dag dus niets... ook geen gewone dingen meer. Soms kwam er dan weer een dag met een vreemde geur, bijvoorbeeld oud gevernist hout, of rottend hout, maar soms ook lekkere geuren, bijvoorbeeld vanille of parfum, maar dat werd uiteraard ook vervelend.’

Nico Hoffer
“De geur van parfums, deodorant, aftershave, gel, shampoo, zeep, wasmiddel, wasverzachters, de geur van uitlaatgassen, verf, Anne kan er niet tegen. Ziek wordt ze ervan, erg ziek. Hoofdpijn, duizelig, ademhalingsmoeilijkheden, beverig, verwardheid, ‘wazig’- zien, verschrikkelijk is het. Alleen frisse lucht helpt dan, schone buitenlucht, géén stadslucht, want die zit vol benzinedampen en fabrieksgassen.”

Annie Bemelmans
“Twee jaar geleden, op 54- jarige leeftijd, werd ik door een virusinfectie plotseling van een heel goed ruikend iemand tot een ‘geur-dode’. Pas na heel veel zoeken ben ik achter de benaming hiervoor - anosmie - gekomen. Consulteren van KNO-arts en neuroloog leverde niets op, bovendien konden zij mij niet helpen aan namen en adressen van lotgenoten.
Ongeveer 4 maanden na het volledig wegvallen van mijn reukvermogen begon ik heel vaag een vreemde onbekende geurwaarneming te krijgen bij het naar binnen of naar buiten gaan. Deze geurwaarnemingen werden alsmaar intensiever, maar ook duidelijk heel anders, overwegend onprettig tot heel vies.
Als anosmiepatiënt kon ik nog vrij goed eten, weliswaar met een beperkte smaak, (als ik het tenminste niet liet verbranden, want dat was ook flink wennen met koken, waarbij ik bovendien proefhulp van een ander niet goed kon missen). Als parosmiepatiënt kwam ik in een volkomen vreemde onbegrepen wereld terecht. Over het algemeen was het zo dat de lekkere geuren en smaken van vroeger als zeer intens vies en de onaangename geuren van vroeger niet of helemaal niet storend (anders) werden waargenomen. Dit was eigenlijk psychisch de moeilijkste periode voor mij.
Na heel veel zoeken ben ik toen via de voorzitter van een studiegroep over dit onderwerp aan naam en adres van een ‘echte’ lotgenote in Duitsland gekomen. Dit heeft mij enorm veel geholpen.
Momenteel is het zo dat ik nu, waarschijnlijk mede dankzij adviezen van deze lotgenote (gebruik van vitamine b-preparaat en Zinc-orotate tabletten) veranderingen en in een aantal gevallen ook verbeteringen in mijn gestoorde geur- en smaakvermogen waarneem. Dus voor lotgenoten misschien ook het proberen waard.”

Bron: Piet Vroon.
Geuren hebben een grote invloed op het leven. Geuren roepen emotionele en intellectuele reacties op. Er zijn experimenten gedaan die laten zien dat het gebruik van parfum invloed heeft op de beoordeling van sollicitanten. Zo is gebleken dat vrouwen in spijkerbroek met T-shirt aantrekkelijker worden gevonden wanneer zij parfum gebruiken.
Verder verhogen geuren de waakzaamheid, ze kunnen effect hebben op arbeidsprestaties, het kopen van artikelen en geuren en hebben invloed op agressie en angstgevoelens. Bovendien kunnen geuren een ontspannende invloed hebben. De geur van de zee heeft vooral dat effect; de spanning van de gelaatspieren zou bij het waarnemen van een zeegeur met een kleine 20% afnemen.

Elly van der Eijk-van Gaalen
“Toscane, zomer 1999. Ik zou koffie moeten ruiken, lindebloesem, natte kiezel. Niet iets om over naar huis te schrijven. Hier en in Umbrië zijn interessantere zaken om over te berichten. Behalve fresco’s, kerken, pleinen, opgravingen, zie je steigers met goudglanzende verbindingsstukken rond kerken in Assisi. Die worden gerestaureerd na de aardbeving van 1997. Mijn ogen werken op volle toeren. Maar mijn neus. Daar schort iets aan. Geen geuren uit huizen, uit restaurants, van velden. Geen gemaaid gras, verbrand onkruid, ham, vers brood, zoete bloesem, wierook, knoflookworst.
Ik ruik niets, erger nog: ik proef ook niets. Eten, wat kan het mij schelen. Salie op pasta, ziet er prachtig uit. Truffel op carpaccio, zal best lekker zijn. Geroosterde eend, niet te versmaden. Voor mij is het allemaal kaatje egaal. Ja bitter, zoet, zuur en zout. Daar heb je veel aan zeg.
Het wonder moet zich dus maar eens gaan voltrekken: ik ga aan de wonderpil. Van de dokter die mijn aandoening behandelt, mag ik een poosje proeven, hij heeft mij een recept gegeven. ‘Zuinig mee zijn, niet te snel gaan gebruiken. Even afwachten of wellicht vakantierust en schonere lucht heilzaam werken.’ Ik kan ook de onwillekeurige, maar wel jaloersmakende opmerkingen van mijn man niet langer verdragen. ‘Lekker hè, deze ham, dit warme brood; zullen we een espressootje nemen? Hier gaan wij eens lekker eten.’
Alles is zo bij vakantie horend. Dus naar die pil gegrepen in de stripverpakking. Voor drie weken vakantie. Ik neem er een, er gebeurt niets, de volgende dag en de dag erop evenmin. Plotseling als Neus weer op slot bij toverslag, ruik ik koffie. Het ontbijt wordt weer een feest. Een klein ijsje in een ijssalon in Siena: zorgvuldig smaken uitzoeken. Mmmmmmm, pistache, zuppa inglése, amarenen.
Toscaanse ham. Die smaakt. Salami. Die proef je de hele dag. Sla met olijfolie. Een truffeltaartje in een design lunchroom. Tomaat, kaas, geurige thee, wat een weelde. Gewone dingen zijn ineens buitengewoon. De geur van een sjekkie van de buurman, het sigaartje. Daar kun je van genieten, zeg. De schapen die worden geschoren, het gras dat wordt gemaaid. Een muffe kelder, de wereldgeur uit de parfumerie, leer uit de schoenenwinkel, de zurige lucht van nieuw textiel. Shampoo, badzeep.
Ik raak door mijn pillen heen. Zal ik ze om de dag gaan innemen? Kan ik mijn genot rekken op die manier? Zal ik een halve nemen? Zouden ze dan nog wel werken? Ik probeer het. Het gaat goed. Ik proef tot de laatste dag van de vakantie en erna. Ik ruik de stadslucht van Bologna, het station, de McDonald’s. Ook hier geniet ik van.
Tot mijn verbazing ruik ik tot 2 weken na de vakantie. De meegenomen olijfolie, de kruiden, de worst. Ik blijf nog even in de sfeer. Eten bij vrienden; ik hoef het niet alleen te hebben van de gezelligheid en kan de geurige lamsbout en de wijn oprecht prijzen. Maar dan is het toch gedaan. Het medicijn is uitgewerkt. Mijn hyperactieve neusslijmvlies doet mijn neus weer op slot. Het is als bij Assepoester die om middernacht weer sloofje wordt. Mijn twaalfde uur is het uur van mijn waarheid. Het is dat ik weet hoe iets smaakt, want van nu af aan zijn alle smaken en geuren weer herinnering.”

Gerard van Maasakker
‘Hij doet ’t niet, hij doet, hij kan het niet, aan m’n neus gaat alles voorbij; mis ik iets aan kattepis of rotte vis, moet ik nou m’n tanden niet eens flossen? Klets ik uit mijn nek, Of stink ik uit m’n bek? Tot m’n groot verdriet ruikt-ie ’t niet…’

verhaal 1
“Op mijn werk of een feestje kijk ik altijd naar het gebak, maar ik laat het meestal aan me voorbij gaan. Alleen als ik denk dat een gebakje veel van het mondgevoel in zich heeft neem ik het. Maar het meeste gebak is nogal slap en week. Een keer per maand trakteer ik mijzelf op een gebakje. Voor hazelnootslagroomgebak rijd ik om. Dat bestaat uit lagen schuim met daarin grof gehakte, meegebakken hazelnoten, laagjes chocolade en veel wollig geklopte slagroom.”

verhaal 2
“Ik eet op structuur. Vlees, ja lekker, mits goed doorbakken. Vis, lekker, mits gaar. Alles wat een stevige structuur heeft associeer ik met lekker en alles wat een slappe structuur heeft komt er niet in. Dat is ook het nadeel van de meeste groente/fruit: tomaten zijn een slappe,waterige hap, idem komkommer. Sla is gewoon lucht. Alleen fruit/groente met een stevige structuur vind ik lekker (peer, appel, banaan) en dan moet je lekker invullen met niet ruiken of smaak kunnen waarderen.”
“Ik twijfel er niet aan dat ik dingen anders proef dan iemand die wel kan ruiken, maar mijn eten is zeker niet smakeloos. Dan denk ik: ‘Hoe kan dat nou? ’Heb ik mezelf getraind om dingen lekker (en vooral niet lekker) te vinden? Waarom vind ik chocola erg lekker (…)? Gebakken en gefrituurde aardappelen vind ik lekkerder dan goed voor me is. En ik ben gek op lekker gekruid vlees. Vis: lekker. Gebakken, gerookt, allemaal prima. Snoep lijk ik, helaas, in vele soorten en maten erg lekker te vinden. Ik lust ook veel dingen niet. Van alle soorten pizza’s griezel ik. Nasi; niet voor mij. Al die gezonde groentes? Nee hoor, ik niet. Maar als je niets kan proeven, zou je dan juist niet alles moeten lusten?
Denk ik alleen maar dat wat ik proef, of herken ik door uiterlijk en structuur, de mate van zoet, zout, zuur en bitter wat ik eet?” “Ik eet op structuur. Vlees, ja lekker, mits goed doorbakken. Vis, lekker, mits gaar. Alles wat een stevige structuur heeft associeer ik met lekker en alles wat een slappe structuur heeft komt er niet in. Dat is ook het nadeel van de meeste groente/fruit: tomaten zijn een slappe,waterige hap, idem komkommer. Sla is gewoon lucht. Alleen fruit/groente met een stevige structuur vind ik lekker (peer, appel, banaan) en dan moet je lekker invullen met niet ruiken of smaak kunnen waarderen.”

Bron:www.niburu.nl “Een slechte adem is voor de toekomstige bezitters van de nieuwste mobiele telefoon van de Duitse producent Siemens binnenkort wellicht verleden tijd. Zij krijgen automatisch te horen of zij uit hun mond ruiken. Siemens werkt aan een speciale chip die in het mobieltje wordt ingebouwd en onprettige luchtjes ontdekt. Een woordvoerster van Siemens liet dinsdag weten dat de chip, van nog geen millimeter doorsnee, alle luchtjes in de directe nabijheid van de telefoon ontdekt, “van slechte adem en alcohol tot gassen”. Volgens de woordvoerster nemen veel mensen een goede lichaamsgeur “uiterst serieus”.”

Maarten ’t Hart Op de lagere school leerden we dat je vijf zintuigen had: gehoor, gezicht, reuk, smaak en de tastzin. Later, toen ik bioloog werd, kreeg ik te horen dat ’t onderscheid tussen reuk en smaak niet scherp te begrenzen blijkt. In feite konden de papillen op de tong alleen onderscheiden tussen zoet, zuur, zout en bitter. Van de neus kwam de echte verfijning, daarmee ‘proefde’ je of iets lekker was. Bij mij is, al ben ik hard op weg naar de zestig, het gezichtsvermogen nog steeds voortreffelijk. De kleinste lettertjes kan ik nog lezen. Ik denk niet dat ik ooit een (lees)bril nodig zal hebben. Ook mijn gehoor kan er nog aardig mee door. De sprinkhaanrietzanger zingt zijn ijle hoge liedje net boven mijn waarnemingsvermogen, maar aangezien dat vogeltje toch niet in mijn tuin nestelt is dat niet zo heel erg.
Maar mijn reukvermogen holt al jaren achteruit. Vergeleken met m’n vrouw kan ik bijna geen enkel stankje meer waarnemen. Nu is dat een algemeen verschijnsel. Vrouwen ruiken beter dan mannen, in ’t algemeen zelfs 10 keer beter, terwijl mannen in het algemeen een beter gezichtsvermogen hebben. Haast alle vrouwen zijn een beetje bijziend. Het vrouwenoog is een grote miskleun van de schepper. Het eigenaardige is: kun je niet meer zien, dan zeg je dat iemand blind is. Kun je niet meer horen dan ben je doof. Maar als je zoals ik amper nog kunt ruiken? Daar bestaat geen woord voor. En omdat er geen woord voor is, blijkt er ook niets aan te doen te zijn. Wie slecht ziet, kan een bril opzetten. Ben je en passant in de zomer ook beschermd tegen al die beestjes die je oog invliegen als je op de fiets zit. En ben je met min vijf ijdel, dan kun je contactlenzen bestellen. Wie slecht hoort, kan zo’n prachtig modern gehoorapparaatje achter zijn oorschelp steken.
Maar als je slecht ruikt, kun je een snuffelprothese wel vergeten. Die bestaat gewoon niet. Je moet er maar in berusten dat je die afzonderlijke scherpe geur van ’t blauwsel dat je moeder in de was deed nooit meer zult kunnen opsnuiven. Wat een onrecht is er toch in de wereld! Waarom wordt er niets gedaan voor de slecht ruikenden? Ben je blind, dan krijg je subsidie voor een geleidehond. Daar honden ware reukwonderen zijn, zou je juist veel meer voor de hand liggen om aan slecht ruikenden een subsidie te verstrekken voor een snuffel-geleide-teckel. Maar, zult u zeggen: als je niet meer kunt ruiken, heb je ook nooit last van stank. Dat is juist, maar dat betekent ook dat je bijvoorbeeld geen gevaarlijk levensbedreigend gas meer ruiken kunt. Ook ruik je niet of je sokken in de was moeten. En je ruikt ook al die lekkere luchtjes en lokstoffen niet meer waarmee meisjes mannen proberen te versieren. Zou hier nu echt niets aan gedaan kunnen worden? Zou er niet een chip in de neus aangebracht kunnen worden die werkt als geurversterker? Of misschien is neusslijmvliesvliestransplantatie mogelijk, net zoals je ook hoornvliestransplantatie hebt.
Het is toch te gek dat mensen met slechtere ogen op elke straathoek terechtkunnen voor een bril, maar dat je volledig in de kou blijkt te staan als je haast niets meer kunt ruiken. Vroeger ging ik naar de begraafplaats waar mijn vader de scepter zwaaide. Dan rook ik die tintelende geur van de groen uitgeslagen tinnen vazen. Soms zie ik bij een begrafenis zo’n vaas op een afgelegen graf. Ik ren erheen, maar ruik totaal niets. Het is geen ramp, maar doet toch veel pijn.

Willem Wilmink Waar is die heerlijke geur van weleer Je ziet dan wel mensen, maar je ruikt ze niet meer Op zaterdagavonden werd in een teil De schare gereinigd met boender en dweil De teil zat vol water, maar ’t water ging schuil Onder schubben van zeep en van andermans vuil Waar een leger van luizen verdwaasd in verdronk Je was blij dat je leefde en blij dat je stonk Waar is die heerlijke geur van weleer Je ziet dan wel mensen, maar je ruikt ze niet meer We hadden een handdoek voor ’t hele gezin Je droogde je af en dan snoot je erin En als dan die handdoek niet natter meer kon Dan werd ie gewoon weer gedroogd in de zon En ook door die keiharde handdoek mijn kind Stonken wij alleen een uur in de wind Oh waar is die heerlijke geur van weleer Je ziet dan wel mensen, maar je ruikt ze niet meer De school, het kantoor, de fabriek en de bank ’t was alles vervuld van een stevige stank Wij veegden ons gat altijd af met een krant Wij kenden slechts drukinkt als deodorant Je had nooit een ziekte, behalve een zweer Want elke bacil viel bewusteloos neer Oh waar is die heerlijke geur van weleer Je ziet dan wel mensen, maar je ruikt ze niet meer Bacteriën kwamen er nooit in ons huis Die schrikten wij af met de geur uit ons kruis Geen virus al was het ook handig en snel Kwam ooit door de korstige laag op ons vel Dus wie er de dood onder ogen moest zien Die was nooit veel jonger dan honderd en tien Oh waar is die heerlijke geur van weleer Je ziet dan wel mensen, maar je ruikt ze niet meer Oh waar is die heerlijke geur van weleer

verhaal 3 “(…)ik heb bijvoorbeeld een douchegel die ik heel lekker vond ruiken. Als ik deze gebruik in dezelfde situatie als toen ik nog van de geur genoot, dan kan ik me gek genoeg de geur herinneren, en hoef ik hem niet meer te missen.”

Sjirk Kuiper “Kun je het dan omschrijven”, vroeg mijn vriend terwijl we de stad uit fietsten. Ik had het gesprek onderbroken voor een luide weeklacht over de berg kippenstront die daar bij dertig graden lag te dampen aan de rand van een pas gemaaide akker. Ruik jij dan niets stamelde ik, vechtend tegen een opstandige slokdarm. Daarop beleed hij mij zijn handicap: “ik ben sneuf. Dus help me; omschrijf de stank.”
Welke taal laat een blinde zien wat karmozijn is, welk beeld vertelt een dove hoe Mozart klinkt? Het ontbrak me aan woorden om deze dikke wolk van vervluchtigend kippedrek tastbaar te maken, haar valse geur te nuanceren ten opzichte van een eerlijke varkens- of rondborstige rundermest. Ik probeerde uit te leggen dat de boerderijen van mijn kleutertijd heel anders, zoetkruidiger en dierlijker roken dan een moderne stal.
En dat ik daarom door pijnlijke melancholie getroffen word als ik ineens ergens een flard “Dwingelo 1970” opsnuif. De heimwee die zo’n geurkrul van vroeger oproept, is sterker dan een album vol jeugdfoto’s.
Hij hoorde het welwillend aan, maar volhardde in zijn sneufheid. Aarzelend gaf ik toe dit woord niet te kennen.
“Dat kan kloppen” zei hij; “Ik heb het zelf moeten bedenken. Wie niet horen kan is doof; wie niet ziet is blind. Maar voor wie niet ruiken kan, toont onze taal geen erkenning. Noem mij daarom en sneuve. En als het in je macht ligt: introduceer dat woord in onze taal. Snûf yn ’t Frysk, stel ik voor.
Uit Brits onderzoek is gebleken dat een op de vier mensen niet goed kan ruiken. Dat varieert van een snufje sneuvig tot volslagen sneufheid bij naar schatting 8 procent van de westerse bevolking. Veel ziekten zijn naar hun ontdekker genoemd. Dus laten we dit “Het syndroom van Kuijper” noemen, suggereerde ik nog; sneuf klinkt zo sneu. “ja maar dat is het ook” sprak hij tot mijn beschaming.”

Terug naar de vorige pagina